***** با پر کردن فرم "نیازسنجی" در منوی اصلی، ما را در ارائه خدمات بهتر، یاری رسانید *****

نکته 66: منطق انتخاب موردکاوی های کیفی-4

در سه نکته قبلی به سه منطق اساسی در انتخاب موردکاوی های کیفی پرداختیم: متعارف (Typical)، حدی (Extreme) و معروف (visible). در این نکته به یک اصل اساسی که راهنمای انتخاب موردکاوی های کیفی است اشاره می کنیم که می تواند در عرض سه منطق بالا استفاده شود. این اصل، اصل امکان پذیری مقایسه است. فرض کنید که می خواهیم ببینیم مکانیزم های طرح و رفع اختلافات خانوادگی در جوامع شهری چه تفاوتی با جوامع روستایی می کند. در این حالت، ماهیت سوال تحقیق ما از نوع مقایسه ای است: مقایسه بین جوامع شهری و جوامع روستایی. حال اگر بر اساس منطق متعارف بخواهیم عمل کنیم، لازم است که حداقل یک خانواده متعارف شهری که دارای اختلاف خانوادگی بوده اند و یک خانواده متعارف روستایی که دارای اختلاف خانوادگی بوده اند را انتخاب کنیم و با هم مقایسه کنیم. اما اگر بخواهیم همین کار را بر اساس منطق حدی انجام بدهیم، بایستی مثلا یک خانواده بسیار پراختلاف شهری را با یک خانواده بسیار پراختلاف روستایی مقایسه کنیم. و اگر بخواهیم منطق معروفیت را به کار ببریم، بایستی یک خانواده شهری که شهرت زیادی در مشکلات خانوادگی دارد را با یک خانواده روستایی که شهرت زیادی در مشکلات خانوادگی دارد مقایسه کنیم.

نکته 65: منطق انتخاب موردکاوی های کیفی-3

 بعد از بیان دو منطق متعارف (Typical) و حدی (Extreme)، در این نکته به معرفی منطق سوم در انتخاب موردکاوی های کیفی می پردازیم که منطق معروف (Visibile) است. منطق معروفیت پیشنهاد می کند که موردکاوی انتخابی از بین موردکاوی هایی باشد که بیش از همه برای عموم جامعه شناخته شده است و توجهات بیشتری به آن جلب شده است. به عنوان مثال اگر می خواهیم به بررسی واکنش شرکت های دولتی به حوادث و سوانح منجر به فوت نگاه کنیم، یک موردکاوی بر اساس معروفیت می تواند موردکاوی آتش سوزی پژوی 405 باشد که طی آن متاسفانه جان بسیاری از هموطنانمان از دست رفت. این موردکاوی از این جهت که توجه زیادی را به خود جلب کرده است می تواند موردکاوی مناسبی باشد چراکه یافته های این موردکاوی می تواند برای بخش وسیعی از مخاطبین مهم تلقی شود.

نکته 64: منطق انتخاب موردکاوی های کیفی-2

در نکته قبل گفتیم که یکی از رایج ترین منطق های انتخاب مورکاوی کیفی منطق متعارف (Typical) است. منطق دیگری که معمولا در موردکاوی کیفی مهم است منطق موردکاوی حدی (Extreme) است. مثلا فرض کنیم که می خواهیم فرآیندی که طی آن یک شرکت تجاری به تحریم های مالی واکنش نشان می دهد را در طول یک بازه 2 ساله مطالعه کنیم. و فرض کنیم که دیدگاه نظری ما پیشنهاد می کند که احتمالا شرکت های بزرگ رفتاری متفاوت از شرکت های کوچک دارند. در این حالت، منطق موردکاوی حدی پیشنهاد می کند که یکی از بزرگ ترین شرکت های موجود در بازار ایران را (مثلا ایران خودرو یا شرکت ملی نفت ایران) را انتخاب کنیم. در این حالت، متغیر مورد نظر (یعنی اندازه شرکت) در حد اعلای خود وجود دارد و به همین خاطر تاثیرات احتمالی این متغیر بر رفتار شرکت را واضح تر می توانیم مشاهده کنیم. به زبان عامیانه، موردکاوی حدی بر این منطق استوار است که اگر می خواهید یک سری نمونه را بررسی کنیم، بهتر اینکه "خفن ترین" را نگاه کنیم.

نکته 63: منطق انتخاب موردکاوی های کیفی-1

همان طور که در نکته قبلی گفته شد، تعداد زیاد موردکاوی ها در تحقیق های کیفی خیلی مطرح نیست. چیزی که مهم است منطق صحیح و مناسب برای انتخاب موردکاوی ها است. اولین منطق، منطق انتخاب موردکاوی متعارف (Typical) است. به عنوان مثال اگر می خواهیم رفتارهای مخفی کارانه مدیران ارشد یک سازمان را به صورت عمیق بررسی کنیم. در این حالت، اگر یک شرکت متعارف که وجه تمایز خاصی با شرکت های دیگر ندارد، مثلا یک شرکت متوسط که در بازار ایران برای چند سال مشغول فعالیت اقتصادی بوده است را انتخاب کنیم، یافته های ما هم به احتمال زیاد یافته های متعارف خواهند بود. در این حالت، هرچند که نمی توانیم یافته های این موردکاوی خاص را به تمامی شرکت ها تعمیم دهیم، اما سر نخ های بیشتری برای این که تا چه حد یافته های ما برای شرکت های دیگر هم مطرح هستند خواهیم داشت.

نکته 62: آیا در پژوهش های کیفی، تعداد موردکاوی ها مهم است؟

بر خلاف پژوهش های کمی که به دنبال یافتن یک الگوی قابل تعمیم در نمونه آماری هستیم، در پژوهش های کیفی به دنبال این هستیم که درکی عمیق از ابعاد مختلف یک پدیده پیچیده خاص پیدا کنیم. به همین خاطر تعمیم پذیر بودن یافته ها، به صورت کلی، در پژوهش های کیفی زیاد مطرح نیست. مهم این است که یافته های ما از پدیده مورد بررسی عمیق و با در نظر گرفتن جوانب مختلف مساله باشد. مثل حالتی که یک کارآگاه به دنبال یافتن دلایل یک قتل است. در چنین حالتی مهم این نیست که دلایل قتل در این پرونده خاص چقدر تعمیم پذیر به سایر پرونده هاست. بلکه مهم این است که دلایل قتل به صورت دقیق، صحیح و با درنظر گرفتن همه ابعاد پرونده تبیین شود. با چنین نگاهی، در پژوهش های کیفی تعداد بالای موردکاوی ها عملا مهم نیست. چیزی که مهم تر از تعداد موردکاویها است، منطق انتخاب آن ها است که در نکته بعدی به آن می پردازیم.

نکته 61: تعداد نمونه مورد بررسی چندتا باشد خوب است؟

در پژوهش های کمی، یکی از سوالات در بخش متدلوژی تعیین تعداد مناسب نمونه آماری است. بعضا گفته می شود که به صورت سرانگشتی اگر نمونه آماری بالای 200 تا باشد خوب است. باید دقت کرد که این مساله سرانگشتی بسیار غیر قابل اعتماد است چراکه تعداد مناسب نمونه حداقل به چهار عامل اصلی بستگی دارد: 1) تعداد متغیرها و روابطی که در تحقیق مورد بررسی قرار می گیرند. هرچه تعداد متغیرها و روابط بین آنها بیشتر باشد، تعداد نمونه بیشتری نیاز است، 2) میزان خطایی که ابزارهای اندازه گیری ما دارند: هرچه خطای ابزارهای اندازه گیری ما بیشتر باشد، تعداد نمونه بالاتری نیاز است. 3) سطح معناداری و قدرتی که برای تحلیل نیاز داریم. به صورت ساده، اگر قرار است خیلی دقیق مو را از ماست بکشیم، به نمونه بیشتری نیاز داریم. 4) به نوع تکنیک تحلیلی: مثلا معمولا روشهایی همچون تحلیل معادلات ساختاری تعداد نمونه بیشتری را نسبت به رگرسیون ساده نیاز دارد.

نکته 60: آیا خوب است از متدهای ترکیبی در مقاله استفاده نمود؟ (شماره 2)

 در نکته قبلی درباره استفاده هم زمان از روش های تحقیق کمی و کیفی در یک مقاله (متد ترکیبی (Mixed Method)) صحبت کردیم. (توضیحات بیشتر در خصوص روش های تحقیق ترکیبی را در نکته 25 می توانید مطالعه نمایید.) نکته دیگری که در خصوص استفاده همزمان از متدهای کمی و کیفی باید درنظر بگیریم این است که این متدها بایستی به شکل منطقی به هم مرتبط باشند. مثلا ممکن است که بر اساس یک تحقیق کیفی (به عنوان مثال مبتنی بر Focus group) بتوانیم سوالات یک پرسش نامه را بهتر استخراج کنیم که در مرجله بعد به عنوان بخشی از تحقیق کیفی ما مورد استفاده قرار بگیرد. و بالاخره اینکه باید توجه کنیم که به صورت کلی انتظار داوران و سخت گیری آن ها نسبت به مقالاتی که از متدهای ترکیبی استفاده می کنند بیشتر است و معمولا تعداد بیشتری از داوران متدولوزیست برای بررسی این مقالات مورد استفاده قرار می گیرند.

نکته 59: آیا خوب است از متدهای ترکیبی در مقاله استفاده نمود؟ (شماره 1)

استفاده هم زمان از روش های تحقیق کمی و کیفی در یک مقاله را متد ترکیبی (Mixed Method) می نامند (توضیحات بیشتر در خصوص روش های تحقیق ترکیبی را در نکته 25 می توانید مطالعه بفرمایید). هرچند که انواعی از متدهای ترکیبی بیش از پیش در حوزه علوم انسانی رایج شده است، اما به صورت کلی هنوز این رویه در مجلات داخلی و بین المللی تثبیت نشده است. اگر در ابتدای مسیر تحقیق هستیم، بهتر است که فقط از یک نوع متد استفاده کنیم (مثلا یا کمی یا کیفی). استفاده از متدهای ترکیبی دشواری خاص خودش را دارد چراکه بایستی توجه کنیم که اولا متدهای مورد استفاده از نظر منطق تحقیق سازگار باشند. مثلا اگر هدف تحقیق ما بررسی یک مورد خاص از فرهنگ عامیانه کشورهای شرقی است، استفاده کردن از متدهایی (مانند رگرسیون) که هدفشان تعمیم دادن به تعداد زیادی از نمونه هاست معنی دار نیست. (ادامه در نکته بعدی)

  1. خرید بسته آموزش مقاله نویسی با یک تماس
  2. خرید کتاب آموزش مقاله نویسی با یک تماس

 جهت تهیه بسته آموزش مقاله نویسی با قیمت 69000 تومان می توانید از طریق یکی از گزینه های زیر اقدام نمایید:

  • با شماره  30-66498929 تماس حاصل نموده و بسته را سفارش دهید.
  • با مراجعه به آدرس تهران، میدان انقلاب، بین خ فروردین و اردیبهشت، ساختمان 1474، ط اول، انتشارات کتابخانه فرهنگ، به صورت حضوری بسته را خریداری نمایید.

 جهت تهیه کتاب 25 اصل اساسی مقاله نویسی با قیمت 8000 تومان می توانید از طریق یکی از روش های زیر اقدام نمایید:

  • با شماره 30-66498929 تماس گرفته و پس از سفارش کتاب خود را از طریق پست دریافت نمایید.
  • با مراجعه به آدرس تهران، میدان انقلاب، بین خ فروردین و اردیبهشت، ساختمان 1474، ط اول، انتشارات کتابخانه فرهنگ، به صورت حضوری کتاب را خریداری نمایید.