***** با پر کردن فرم "نیازسنجی" در منوی اصلی، ما را در ارائه خدمات بهتر، یاری رسانید *****

نکته 26: ویژگی های روش تحقیق کیفی چیست-شماره 1؟

در نکات قبلی در مورد روش تحقیق کمی و کیفی و ارتباط آنها صحبت کردیم. در این نکته و چند نکته بعدی به روش تحقیق کیفی می پردازیم. روش تحقیق کیفی زمانی مطرح است که هدف ما شناخت یک پدیده خاص و توجه به ویژگی های خاص زمینه آن پدیده است. مثلا وقتی که قرار است درک کنیم که مساله فیس بوک و دسترسی به آن در ساختار فرهنگی-اجتماعی مردم ایران چگونه در گذر زمان شکل گرفته است (این موضوع تحقیق خیلی جالبیه که حسابی هم جای کار داره و کاملا هم بکر به نظر میاد!). یکی از مسایل کلیدی در روش تحقیق کیفی بهره گیری از داده های غنی (Rich data) است. این به این معنی است که ابعاد و زوایا و ویژگی های بسیار مختلفی از پدیده مورد بررسی را مورد مطالعه قرار بدهیم. مثلا در همین مثال بالا، به مسایل مختلفی مانند سیاست های دولت، تعارض های فرهنگی در خصوص فیس بوک، دیدگاه والدین در مقابل دیدگاه فرزندان به فیس بوک، ارتباط فیس بوک با رسانه های جمعی دیگر در ایران، تفاوت های شهری و روستایی در این زمینه، انواع کارکردهای رسمی و غیر رسمی فیس بوک و صدها مساله دیگر در این زمینه را در تحقیق مورد توجه قرار دهیم. اصطلاحات در تحقیق کیفی قرار است که یک داستان غنی (Rich narrative) از موضوع مورد بررسی استخراج کنیم که به قدری غنی باشد که اگر فردی آن را می خواند بتواند تصویری با جزئیات کامل که شبیه به واقعیت بوده را در ذهن خود مجسم کند. این برعکس تحقیق های کمی است که تعداد متغیرهای محدودی را بر روی پدیده های زیادی از یک موضوع مورد بررسی قرار  می دهیم. در نکته بعدی به ویژگی های دیگر تحقیق کیفی اشاره می کنیم.

 

نکته 25: آیا می شود که تحقیقی هم کیفی باشد و هم کمی؟

 بله! بعضی از تحقیق های غنی از هر دو روش استفاده می کنند. اصطلاحا به این نوع تحقیق ها تحقیق های با روش ترکیبی (Mixed Method) گفته می شود. مثلا در یک تحقیق توسط (Ancona & Caldwell, 1992)، ابتدا طی یک فرآیند تحقیق کیفی، انواع رفتارهایی که یک تیم در ارتباط با محیط بیرونش انجام می دهد را استخراج و دسته بندی می کنند. سپس در یک تحقیق کمی تکمیلی، این رفتارها را در یک نمونه آماری از تیم های مختلف ارزیابی می کنند و تاثیراتشان را بر عملکرد تیم می سنجند. بعضی وقت ها این کار برعکس انجام می شود. مثلا در مقاله زیر، (Keil, Im, & Mähring, 2007) ابتدا محققین تحلیلی کمی از عواملی که باعث می شود کارمندان یک شرکت اخبار ناگوار را به مدیران خودشان ارایه نکنند انجام می دهند و سپس برای تفسیر و تبیین نتایج کمی، به تحلیل کیفی نظرات مطرح شده توسط کارمندان می پردازند.

Ancona, D. G., & Caldwell, D. F. 1992. Bridging the boundary: External activity and performance in organizational teams. Administrative Science Quarterly, 37(4): 634-665.

Keil, M., Im, G. P., & Mähring, M. 2007. Reporting bad news on software projects: The effects of culturally constituted views of face-saving. Information Systems Journal, 17(1): 59-87.

 

نکته 24: آیا می شود تحقیقی نه کمی باشد و نه کیفی؟

بله! همانطور که در نکات 21 تا 23 مطرح شد، کمی یا کیفی بودن فقط مربوط به تحقیق هایی هست که از نوع تحقیق تجربی (Empirical) هستند یعنی تحقیق هایی که در آن در موردی یک پدیده عینی شواهدی جمع آوری می کنیم. اما تحقیق هایی هستند که تجربی نیستند. مثلا بسیاری از تحقیق های فلسفی بر روشی با عنوان تحلیل منطقی (Logical Analysis) استوار هستند که هیچ داده ای ندارد ولی با استدلال منطقی از یک سری گزاره های اولیه به یک سری نتایج می رسد. همچنین بعضا تحقیق هایی هستند که صرفا به مفاهیم نظری یک موضوع می پردازند.  یک دسته دیگر از تحقیق ها که نه کمی هستند و نه کیفی، تحقیق های کاربردی هستند که به ارایه یک روش یا یک تکنیک خاص برای حل یک مساله می پردازند.

نکته 23: تفاوت تحقیق کمی و کیفی در چیست؟ (شماره 2)

در نکته قبل گفتیم که تفکیک بین تحقیق کمی و کیفی بر اساس نوع داده (Data Type) بعضا مشکل ساز است. به همین خاطر، بهتر است که این تفکیک را بر اساس هدف تحقیق (Research Goal) انجام بدهیم. اگر هدف از تحقیق این باشد که یک نتیجه گیری از رفتار یک پدیده بکنیم که قابل تعمیم به مصادیق دیگر آن پدیده باشد، تحقیق ما کمی است. مثلا با مطالعه یک نمونه 200 تایی از دانش آموزان می خواهیم بفهمیم که میزان کار کردن با کامپیوتر چه تاثیری بر تمرکز آنها دارد و هدف ما این است که از این بررسی یک نتیجه قابل تعمیم به دانش آموزان دیگر بگیریم. اما اگر هدف تحقیق این باشد که یک پدیده خاص را به صورت عمیق درک کنیم، تحقیق ما کیفی است. مثلا اگر قرار است که فقط یک حادثه تصادف اتوبوس دانش آموزان در شیراز را مطالعه کنیم و ابعاد و زوایای آن را دقیقا بررسی کنیم (بدون اینکه بخواهیم یافته های خود را به سایر سوانح تصادف اتوبوس دانش آموزان تعمیم بدهیم) آن وقت روش تحقیق ما کیفی است.

نکته 22: تفاوت تحقیق کمی و کیفی در چیست؟ (شماره 1)

معمولا به دو شکل تحقیق های کمی و کیفی از هم تفکیک می شوند. شکل اول، نوع داده های (Data type) مورد استفاده است. اگر داده های ما عددی (Numerical) باشند آن وقت روش تحقیق ما کمی است و اگر داده های ما متن (Text) باشند، تحقیق ما کیفی است. مثلا اگر در تحقیقی سرعت یادگیری دانش آموزان را اندازه گرفته ایم، داده کمی داریم ولی اگر از مدیران یک شرکت در مورد دیدگاهشان نسبت به نحوه بازنگری استراتژی شرکت مصاحبه کرده باشیم، داده های ما کیفی هستند.

این تفکیک در نگاه اول ساده است اما بعضی جاها مشکل ساز است. مثلا در تحقیقی که سرعت یادگیری دانش آموزان را اندازه گرفته ایم، اگر اندازه گیری ما بر مبنای این باشد که پاسخ ها به جای عدد، به شکل عبارت های کیفی باشند (سرعت بالا، سرعت متوسط، سرعت پایین) آن وقت آیا تحقیق ما کمی است یا کیفی؟ یا مثلا در تحقیقی که با مدیران صحبت کردیم، اگر مدیر مرتب اعداد و ارقامی در مورد میزان سود و زیان شرکتش ارایه کند، آن وقت آیا تحقیق ما کمی است یا کیفی؟ پس بهتر است که به تفکیک دوم که در نکته بعدی بیان می کنیم توجه کنیم.

نکته 21: انتخاب روش تحقیق کمی یا کیفی؟

در چهار نکته قبلی به سه سوال اساسی مقاله پرداختیم: ایده اصلی مقاله، نوآوری مقاله و متدلوژی مقاله. در ارتباط با بحث متدلوژی یکی از سوالاتی که با آن زیاد مواجه می شویم این است که مقاله ما بایستی از نوع مقالات کمی باشد یا کیفی. پاسخ کلی این سوال این است که اگر ایده مقاله و نوآوری های مقاله مشخص شوند، متدلوژی مقاله خود به خود مشخص می شود. به عبارت ساده تر، اگر سوال تحقیق مشخص شود، خود به خود باید علامت بدهد که چه روش تحقیقی مناسب است. مثال: اگر قرار است که در مقاله بررسی کنیم که آیا سیاست کاهش سرعت اینترنت خانگی باعث کاهش میزان اختلال تمرکز کودکان دبستانی در کلاس درس می شود یا نه قاعدتا روش تحقیق ما از نوع کمی است. نیازمند این هستیم که یک نمونه از کودکان دبستانی انتخاب کنیم و به شکلی مناسب تاثیر سیاست کاهش سرعت اینترنت را بر روی میزان تمرکز آنها در کلاس بسنجیم. اما فرض کنید که سوال تحقیق ما این است که در حادثه سقوط اتوبوس در سد کارون در ایذه عملکرد سازمانهای دولتی از نظر مدیریت بحران چگونه بوده است، روش تحقیق ما قاعدتا کیفی است و نیازمند اجرای یک موردکاوی عمیق داریم. اما صبر کنید، اصلا تحقیق کمی و کیفی چه فرقی با هم دارند؟ در نکته بعد به این مساله می پردازیم.

نکته 20: متدلوژی مقاله چیست و چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟

اصل در مقالات علمی این است که هیچ حرفی بدون استدلال و پشتوانه علمی پذیرفته نیست. روش علمی، به صورت کلی یعنی گردآوری سیستماتیک شواهد و استدلالاتی که به صورت منطقی تحلیل شده باشند به شکلی به صورتی صحیح و قابل اتکا یافته تحقیق را پشتیبانی کنند. به عبارت دیگر، روش یا متد یک تحقیق همان مسیر رسیدن از مقدمات تحقیق به یافته های تحقیق است. این مسیر، بایستی این امکان را به مخاطب بدهد که بتواند از درستی و قابلیت اتکای یافته های مطرح شده مطمئن شود. این دو شاخص را به ترتیب روایی (Validity) و پایایی (Reliability) یافته های تحقیق می نامند. متدلوژی مقاله بایستی مبتنی بر پاردایم تحقیق مشخصی باشد، به صورت شفاف و سیستماتیک انجام شده باشد و به شکلی باشد که در نهایت برای استخراج یافته های تحقیق (نوآوری های مقاله) کفایت بکند. اصطلاحات متدلوژی باید مانند وسیله نقلیه قابل اتکایی باشد که مسافران را به درستی به مقصدی که مدنظر است برساند. در خصوص انواع پارادایم های تحقیق و رویکردهای متدلوژیک می توانید به فصل اول بسته آموزشی الکترونیکی مقاله نویسی مراجعه کنید.

نکته 19: نوآوری مقاله چیست و چه ویژگی هایی دارد؟

اصلا دلیل اینکه مقاله می نویسیم این است که فکر می کنیم که یک حرف جدید به درد بخور برای صاحب نظران یک رشته تخصصی داریم. همین حرف جدید بدردبخور را اصطلاحات نوآوری مقاله می گویند. البته در مقاله قرار نیست که نوآوری خیلی گسترده ای داشته باشیم. برعکس، قرار است که یک حرف خیلی کوچک (که البته جدید و به دردبخور است) بزنیم. اما زحمت اصلی ما به این است که این حرف کوچک را با روش های علمی پشتیبانی کنیم. به قول معروف، یک تکه کوچک طلا عرضه کنیم، نه یک انبار کاه. نوآوری مقاله بسته به نوع مقاله متفاوت است. اما به صورت کلی در دو جهت می توانیم نوآوری داشته باشیم. یکی نوآوری تئوریک یا نظری. یعنی مقاله ما به درک بهتر یک پدیده کمک کند. حالا با ارایه یک تئوری جدید یا بهبود تئوری های موجود. دوم اینکه نوآوری مقاله ما می تواند کاربردی باشد. یعنی به حل یک مشکل عینی کمک کنیم. مثلا یک تکنیکی بدهیم که یک ماده شیمیایی را که تا به حال با خلوص 30 درصد ساخته شده، مثلا با خلوص 35 درصد تولید شود. طبیعی است که مقالات هرچه به سمت مقالات کاربردی نزدیک می شوند، اهمیت نوآوری کاربردی آن ها هم بیشتر می شود. برای آشنایی با انواع مشارکت های مقالات مختلف می توانید به فصل اول کتاب 25 اصل مقاله نویسی مراجعه نمایید.

  1. خرید بسته آموزش مقاله نویسی با یک تماس
  2. خرید کتاب آموزش مقاله نویسی با یک تماس

 جهت تهیه بسته آموزش مقاله نویسی با قیمت 69000 تومان می توانید از طریق یکی از گزینه های زیر اقدام نمایید:

  • با شماره  30-66498929 تماس حاصل نموده و بسته را سفارش دهید.
  • با مراجعه به آدرس تهران، میدان انقلاب، بین خ فروردین و اردیبهشت، ساختمان 1474، ط اول، انتشارات کتابخانه فرهنگ، به صورت حضوری بسته را خریداری نمایید.

 جهت تهیه کتاب 25 اصل اساسی مقاله نویسی با قیمت 8000 تومان می توانید از طریق یکی از روش های زیر اقدام نمایید:

  • با شماره 30-66498929 تماس گرفته و پس از سفارش کتاب خود را از طریق پست دریافت نمایید.
  • با مراجعه به آدرس تهران، میدان انقلاب، بین خ فروردین و اردیبهشت، ساختمان 1474، ط اول، انتشارات کتابخانه فرهنگ، به صورت حضوری کتاب را خریداری نمایید.